Six Sigma dhe variacioni

Në këtë numër

Çdo proces luhatet: e njëjta detyrë zgjat tetë minuta një ditë dhe dymbëdhjetë ditën tjetër. Ky numër flet për dallimin mes variacionit që i përket procesit dhe variacionit që ka një shkak që mund ta gjesh, dhe për Six Sigma, programin e ndërtuar për ta ulur.

Motorola e daton Six Sigma në 1986. Shifra e saj, 3,4 defekte për milion mundësi, supozon se procesi zhvendoset 1,5 sigma me kohën. Ideja pas saj është më e vjetër: në 1924 Walter Shewhart propozoi kartën e kontrollit për të ndarë dy burime variacioni, dhe Deming vlerësoi se 94% e problemeve i përkasin sistemit. Dy studime me 200 dhe 84 firma gjetën se adoptimi i Six Sigma shkoi bashkë me performancë më të mirë.

Stiven Janaqi, Redaktor

Tema kryesore

3,4 për milion

Motorola e daton shpikjen e Six Sigma në 1986. Termi i atribuohet inxhinierit të saj Bill Smith; kryetari Bob Galvin e nisi programin në gjithë kompaninë në 1987.

Six Sigma synon të ulë variacionin e proceseve, sepse prej tij vijnë defektet. Një proces në nivelin gjashtë sigma jep 3,4 defekte për milion mundësi: jo për milion produkte, sepse një produkt mund të dështojë në shumë vende.

• 3,4 defekte për milion mundësi, me zhvendosjen 1,5 sigma
• ≈0,002 për milion te ±6 sigma pa zhvendosje

3,4 mbështetet te një konventë. Supozohet se me kohën mesatarja e procesit zhvendoset deri në 1,5 sigma, kështu që një proces gjashtë sigma në afat të gjatë sillet si një proces 4,5 sigma. Zhvendosja është zgjedhje e Motorola-s, jo ligj i statistikës, dhe është kritikuar në literaturë.

Leximi ynë

Six Sigma është më pak një numër e më shumë një zakon: ta masësh variacionin para se të debatosh për të.

Burimet: Motorola Solutions, 2026; iSixSigma, 2026

Shifrat

Nga tri në gjashtë sigma

Me konventën 1,5 sigma, çdo shkallë më lart i ul fort defektet për milion mundësi.

Defekte për milion mundësi, sipas nivelit sigma, me zhvendosjen 1,5 sigma: 3σ 66.807, 4σ 6.210, 5σ 233, 6σ 3,4.

• 93,32% e mundësive pa defekt te tri sigma
• 99,99966% te gjashtë sigma

Leximi ynë

Tabela është llogari mbi një konventë, jo matje nga fabrikat. Vlera e saj është se tregon sa larg janë tri dhe gjashtë sigma.

Llogaritur me zhvendosjen 1,5 sigma; disa tabela e rrumbullakojnë tri sigma në 66.810 ose 66.800.

Burimi: iSixSigma, 2026

Modeli

Dy llojet e variacionit

Në një memo të brendshme më 16 maj 1924, Walter Shewhart i Western Electric u propozoi eprorëve kartën e kontrollit. Ndau dy burime variacioni.

Shkaqet e zakonshme

• Pjesë e vetë procesit
• Ulen vetëm duke ndryshuar procesin

Shkaqet e veçanta

• Shfaqen herë pas here
• Mund të gjenden dhe të hiqen

94% e problemeve dhe e mundësive për përmirësim i përkasin sistemit, sipas vlerësimit të Deming-ut nga përvoja; 6% janë të veçanta.

Leximi ynë

Ta fajësosh një njeri për atë që prodhon sistemi nuk ndryshon asgjë. Ta trajtosh një shkak të veçantë si të zakonshëm e lë të kthehet.

Shewhart i quajti shkaqe të rastit dhe shkaqe të caktueshme; Deming i quajti të zakonshme dhe të veçanta. 94% është vlerësim i Deming-ut, jo matje.

Burimet: ASQ, Honorary Members, 2026; W. Edwards Deming, MIT Center for Advanced Engineering Study, 1986

Më shumë te eseja: Një SOP e mirë nuk është dokument

Çfarë thotë kërkimi

A ia vlen Six Sigma?

Dy studime te Journal of Operations Management në 2012 krahasuan firmat që e adoptuan Six Sigma me firma të ngjashme që nuk e adoptuan.

• 200 firma. Morgan Swink dhe Brian Jacobs e krahasuan çdo firmë me firma kontrolli të ngjashme në kthimin mbi aktivet para adoptimit, në industri dhe madhësi. Six Sigma pati efekt pozitiv te kthimi mbi aktivet, kryesisht përmes uljes së ndjeshme të kostove indirekte.
• 84 firma, dhjetë vjet. Scott Shafer dhe Sara Moeller i ndoqën firmat nga tre vjet para adoptimit deri në gjashtë vjet pas tij, përballë grupeve të kontrollit. Në tërësi, adoptimi i Six Sigma shkoi bashkë me performancë më të mirë të firmës.

Leximi ynë

Të dyja studimet shikojnë firma që e njoftuan adoptimin. Tregojnë çfarë ndodhi zakonisht më pas, jo çfarë garanton Six Sigma.

Lidhje, jo provë e plotë shkaku; madhësinë e efekteve të studimit të dytë s'e kam parë dot.

Burimet: Morgan Swink & Brian W. Jacobs, Journal of Operations Management, 2012; Scott M. Shafer & Sara B. Moeller, Journal of Operations Management, 2012

Si matet

Si lexohet karta e kontrollit

Karta e kontrollit vendos një masë në kohë, me kufij tre devijime standarde nga mesatarja. Në një proces të qëndrueshëm, një pikë bie jashtë tyre me probabilitet 0,27%: rreth një alarm i rremë në 370 pika.

• Vendos një masë sipas radhës kohore. Për ditë, turn ose seri, gjithmonë e numëruar njësoj.
• Vizato mesataren dhe kufijtë. Tre devijime standarde mbi dhe nën mesataren.
• Vepro kur ka sinjal. Një pikë jashtë kufijve tregon një shkak të veçantë: kërkoje.
• Përmirëso procesin për pjesën tjetër. Brenda kufijve, puno me procesin si të tërë, jo me pika të veçanta.

Shembull hipotetik, minutat për të ngarkuar një kamion

• Mesatarja: 42 minuta
• Kufijtë: 30 deri në 54 minuta
• Dita 17: 61 minuta: jashtë, një pirun ishte në defekt

Vetëm për ditën 17 duhet kërkuar një shkak; pjesa tjetër është procesi. Numrat janë të shpikur.

Hapat dhe shembulli janë të redaksisë; kufijtë dhe shkalla e alarmeve të rreme ndjekin NIST.

Burimi: NIST & SEMATECH, 2026

Hape mjetin: Sigma dhe karta e kontrollit

Mjeti i javës

Karta DMAIC

DMAIC është mënyra e strukturuar e ASQ për të përmirësuar një proces ekzistues që nuk e arrin standardin ose atë që pret klienti. Një kartë për çdo projekt.

1. Define (përcakto) problemi, klienti dhe qëllimi, në një faqe
2. Measure (mat) pika e nisjes, dhe nëse vetë matjes mund t'i besohet
3. Analyze (analizo) shkaqet kryesore, të treguara me të dhëna
4. Improve (përmirëso) ndryshimi, i provuar para se të shtrihet
5. Control (kontrollo) plani i kontrollit dhe grafiku që e mban fitimin
6. Për një proces të ri DMADV në vend të saj: përcakto, mat, analizo, harto, verifiko

Pesë fazat ndjekin ASQ; karta është e redaksisë.

Burimi: ASQ, 2026

Hape mjetin: Six Sigma në magazinë

Burimet dhe metoda

Çdo shifër ka një burim.

Shifrat e këtij numri vijnë nga burimet më poshtë. Viti tregon sa e re është secila.

• Motorola Solutions, “Timeline”, 2026. https://www.motorolasolutions.com/en_xl/about/history/timeline.html
• iSixSigma, “Sigma Performance Levels: One to Six Sigma”, 2026. https://isixsigma.com/basics/sigma-performance-levels-one-six-sigma
• ASQ, Honorary Members, “Walter A. Shewhart”, 2026. https://asq.org/about-asq/honorary-members/shewhart
• W. Edwards Deming, MIT Center for Advanced Engineering Study, “Out of the Crisis”, 1986.
• Morgan Swink & Brian W. Jacobs, Journal of Operations Management, “Six Sigma adoption: Operating performance impacts and contextual drivers of success”, 2012. https://doi.org/10.1016/j.jom.2012.05.001
• Scott M. Shafer & Sara B. Moeller, Journal of Operations Management, “The effects of Six Sigma on corporate performance: An empirical investigation”, 2012. https://doi.org/10.1016/j.jom.2012.10.002
• NIST & SEMATECH, “NIST/SEMATECH e-Handbook of Statistical Methods: Cusum Average Run Length”, 2026. https://www.itl.nist.gov/div898/handbook/pmc/section3/pmc3231.htm
• ASQ, “DMAIC Process: Define, Measure, Analyze, Improve, Control”, 2026. https://asq.org/quality-resources/dmaic

Metoda editoriale

Çdo shifër u kontrollua për vitin, botuesin dhe çfarë mat saktësisht. Kur faqja e botuesit nuk hapej, shifra u kontrollua te përmbledhje të pavarura dhe shënohet me “përmes”. Interpretimi i redaksisë shënohet “Leximi ynë”. Shifrat që nuk u konfirmuan nuk janë në numër.