Pse njerëzit ikin dhe çfarë i mban

Në këtë numër

Çdo menaxher e njeh këtë çast: një njeri i mirë kërkon pesë minuta dhe dorëzon dorëheqjen. Ky numër flet për muajt para atij takimi, kur largimi mund të ishte ende një bisedë.

Gallup pyeti 717 njerëz në SHBA që kishin ikur nga një punë, dhe katër në dhjetë thanë se largimi mund të ishte parandaluar. McKinsey gjeti se ata që ikin përmendin arsye të tjera nga ato që pret punëdhënësi. Kërkimi për arsyet pse njerëzit qëndrojnë tregon tri gjëra: lidhjet që ka njeriu, sa i përshtatet vendi, dhe çfarë do të humbiste po të ikte. Shumica e të dhënave janë nga SHBA dhe vende të tjera anglishtfolëse; për Shqipërinë dhe Gjermaninë s'kam anketë të krahasueshme.

Stiven Janaqi, Redaktor

Tema kryesore

Katër në dhjetë mund të kishin qëndruar

Në 2024, Gallup anketoi 717 njerëz në SHBA që kishin ikur me dëshirën e tyre nga një punëdhënës gjatë dymbëdhjetë muajve të fundit. Mostra u zgjodh që të përfaqësonte vendin.

42% thanë se menaxheri ose organizata mund të kishte bërë diçka për t'i mbajtur.

• 45% nuk patën asnjë bisedë me menaxherin ose me ndonjë drejtues tjetër për kënaqësinë, punën ose të ardhmen e tyre në tre muajt para largimit
• ½–2× e pagës vjetore: sa kushton zëvendësimi i një punonjësi sipas vlerësimit të Gallup në 2019

Gallup e quajti këtë vlerësim të kujdesshëm, dhe e çmoi koston e largimeve vullnetare për bizneset në SHBA në rreth një trilion dollarë në vit.

Leximi ynë

Katër në dhjetë nuk do të thotë se çdo largim mund të ndalet. Do të thotë se shumë njerëz ikin pa i pyetur askush çfarë do t'i mbante.

Burimet: Corey Tatel & Ben Wigert, Gallup, 2024; Shane McFeely & Ben Wigert, Gallup, 2019

Shifrat

Çfarë mendojnë punëdhënësit, çfarë thonë ata që ikin

Në 2021, McKinsey pyeti 5.774 punonjës dhe 250 punëdhënës në Australi, Kanada, Singapor, Mbretërinë e Bashkuar dhe SHBA pse po largoheshin njerëzit. Punëdhënësit përmendën pagën, ekuilibrin punë–jetë dhe shëndetin. Ata që kishin ikur në gjashtë muajt e fundit përmendën diçka tjetër.

Nga ata që kishin ikur, pjesa që…: nuk ndihej i vlerësuar nga organizata 54%, nuk ndihej i vlerësuar nga menaxheri 52%, nuk ndihej pjesë e vendit të punës 51%.

• 41% përmendën mungesën e zhvillimit dhe të ngritjes në karrierë, arsyen e parë në listën e 2022
• 40% po mendonin të iknin nga puna në 2022, po aq sa një vit më parë

Leximi ynë

Punëdhënësit e kërkuan arsyen te kontrata. Shumë nga ata që ikën e gjetën te marrëdhëniet në punë.

Secili mund të përmendte disa arsye, prandaj pjesët mblidhen mbi 100%. Anketa e 2022 kishte 13.382 punonjës në gjashtë vende, mes tyre India.

Burimet: Aaron De Smet et al., McKinsey Quarterly, 2021; McKinsey & Company, 2022

Modeli

Pse njerëzit qëndrojnë

Në 2001, Terence Mitchell dhe kolegët e tij bënë pyetjen e kundërt: jo pse ikin njerëzit, por çfarë i mban. E quajtën lidhje me vendin e punës (job embeddedness) dhe përshkruan tri pjesë, secila në punë dhe jashtë saj.

Lidhjet

• 01. Në punë: kolegët, ekipi, dikush nga i cili mëson
• 02. Jashtë: familja dhe miqtë afër

Përputhja

• 01. Në punë: puna përdor atë që di të bëjë njeriu
• 02. Jashtë: qyteti dhe rruga për në punë i përshtaten

Sakrifica

• 01. Në punë: orari, një projekt, vitet e grumbulluara
• 02. Jashtë: shtëpia, shkolla, rutina

Në studimin e tyre, kjo lidhje parashikoi kush do të ikte, përtej kënaqësisë në punë, angazhimit ndaj organizatës, alternativave që kishin njerëzit dhe nëse po kërkonin punë.

Thomas Lee dhe Terence Mitchell kishin propozuar më parë se shumë largime nuk rriten ngadalë nga pakënaqësia. Nisin me një ngjarje që e bën njeriun të mendojë për ikjen, të cilën autorët e quajnë tronditje. Mund të jetë e mirë ose e keqe, në punë ose në shtëpi.

Leximi ynë

Mbajtja e njerëzve nuk është vetëm heqja e arsyeve për të ikur. Është shtimi i arsyeve për të qëndruar: një lidhje, një përputhje, diçka që ia vlen ta ruash.

Tri pjesët janë të Mitchell; shembujt brenda tyre janë të redaksisë.

Burimet: Terence R. Mitchell et al., Academy of Management Journal, 2001; Thomas W. Lee et al., Academy of Management Journal, 1999

Çfarë mund të bëjë menaxheri

Biseda që nuk u bë

Pothuajse gjysma e atyre që ikën te anketa e Gallup nuk pati asnjë bisedë për kënaqësinë, punën ose të ardhmen në tre muajt e fundit. Kjo bisedë kushton më pak se çdo mënyrë tjetër për t'i mbajtur njerëzit.

• Pyet para se të vendosin. Një bisedë e shkurtër për qëndrimin çdo tremujor, jo vetëm intervista në dalje.
• Pyet për lidhjet, përputhjen dhe humbjen. Tri pjesët e lidhjes me vendin e punës, me fjalë të thjeshta.
• Dëgjo për një tronditje. Një ofertë, një ndryshim në shtëpi, një riorganizim: fol në të njëjtën javë.
• Bëj një gjë dhe thuaj kur. Një bisedë pa vazhdim i mëson njerëzit të mos përgjigjen herën tjetër.

Shembull hipotetik, një drejtues turni

• Sinjali: Një anëtar i mirë i ekipit pyet dy herë për turnin e natës
• Biseda: Dhjetë minuta: çfarë të mban, çfarë do të të bënte të kërkoje gjetkë
• Vazhdimi: Orari kontrollohet me planifikimin deri të premten

Biseda bëhet në javën e sinjalit, jo në intervistën e daljes. Rasti është i shpikur.

Hapat dhe shembulli janë të redaksisë.

Burimi: Corey Tatel & Ben Wigert, Gallup, 2024

Më shumë te eseja: Të drejtosh njerëzit pa humbur njeriun

Si matet

Sa kushton një largim

Byroja amerikane e Statistikave të Punës i numëron largimet vullnetare si largime që i nis vetë punonjësi, dhe shkallën e tyre si largimet e një muaji në raport me të punësuarit. Në gusht 2026 ishte 1,9%; në kulm, në nëntor 2021, ishte 3,0%.

• 21% e pagës vjetore: kostoja tipike e zëvendësimit të një punonjësi në rastet e studiuara në SHBA
• 16% për punë që paguhen nën 30.000 dollarë në vit
• 213% më e larta, për një drejtues të lartë

Heather Boushey dhe Sarah Jane Glynn shqyrtuan studime amerikane të botuara mes 1992 dhe 2007. Vlerësimi i Gallup është më i lartë: nga gjysma deri në dyfishin e pagës. Numëro kostot e tua: punësimin, trajnimin, javët derisa i riu të ecë me ritmin e duhur, dhe orët shtesë kur vendi është bosh.

Shembull hipotetik, një ekip me 40 veta

• Largime: 6 vullnetare, në një vit
• Shkalla: 6 ÷ 40 = 15%
• Kostoja: 6 × 21% e 30.000 € = 37.800 €

Mediana e rasteve të studiuara, si vlerësim i parë. Numrat janë të shpikur.

Leximi ynë

Shkalla thotë sa njerëz ikën. Intervista në dalje thotë pse, kur është tepër vonë. Vetëm biseda para saj mund ta ndryshojë ende përgjigjen.

21% nuk përfshin drejtuesit e lartë dhe mjekët. Shembulli është i redaksisë.

Burimet: U.S. Bureau of Labor Statistics, 2026; Heather Boushey & Sarah Jane Glynn, Center for American Progress, 2012; Shane McFeely & Ben Wigert, Gallup, 2019

Mjeti i javës

Karta e bisedës për të qëndruar

Një kartë për një bisedë me secilin në ekip çdo tremujor, para se dikush të ketë vendosur diçka. Pesëmbëdhjetë minuta, një shënim, një veprim.

1. Çfarë të mban këtu njerëzit, puna, vendi: lidhjet që kanë rëndësi
2. Çfarë përputhet dhe çfarë jo puna, orari, rruga për në punë
3. Çfarë do të të bënte të kërkoje gjetkë një përgjigje e ndershme vlen më shumë se një e sjellshme
4. Çfarë do të doje të dije të bëje pas një viti një aftësi, një detyrë, një rol
5. Një gjë që do të bëj unë me datë
6. Kur flasim sërish pas tre muajsh, ose më shpejt nëse ndryshon diçka

Praktikë e propozuar nga redaksia, mbi tri pjesët e lidhjes me vendin e punës (Mitchell et al., 2001).

Burimi: Terence R. Mitchell et al., Academy of Management Journal, 2001

Burimet dhe metoda

Çdo shifër ka një burim.

Shifrat e këtij numri vijnë nga burimet më poshtë. Viti tregon sa e re është secila.

• Corey Tatel & Ben Wigert, Gallup, “42% of Employee Turnover Is Preventable but Often Ignored”, 2024. https://www.gallup.com/workplace/646538/employee-turnover-preventable-often-ignored.aspx
• Shane McFeely & Ben Wigert, Gallup, “This Fixable Problem Costs U.S. Businesses $1 Trillion”, 2019. https://www.gallup.com/workplace/247391/fixable-problem-costs-businesses-trillion.aspx
• Aaron De Smet et al., McKinsey Quarterly, “'Great Attrition' or 'Great Attraction'? The choice is yours”, 2021. https://www.mckinsey.com/capabilities/people-and-organizational-performance/our-insights/great-attrition-or-great-attraction-the-choice-is-yours
• McKinsey & Company, “The Great Attrition is making hiring harder. Are you searching the right talent pools?”, 2022. https://www.mckinsey.com/capabilities/people-and-organizational-performance/our-insights/the-great-attrition-is-making-hiring-harder-are-you-searching-the-right-talent-pools
• Terence R. Mitchell et al., Academy of Management Journal, “Why people stay: Using job embeddedness to predict voluntary turnover”, 2001. https://doi.org/10.5465/3069391
• Thomas W. Lee et al., Academy of Management Journal, “The unfolding model of voluntary turnover: A replication and extension”, 1999. https://doi.org/10.5465/257015
• Heather Boushey & Sarah Jane Glynn, Center for American Progress, “There Are Significant Business Costs to Replacing Employees”, 2012. https://www.americanprogress.org/article/there-are-significant-business-costs-to-replacing-employees/
• U.S. Bureau of Labor Statistics, “Job Openings and Labor Turnover – August 2026”, 2026. https://www.bls.gov/news.release/archives/jolts_09292026.htm

Metoda editoriale

Çdo shifër u kontrollua për vitin, botuesin dhe çfarë mat saktësisht. Kur faqja e botuesit nuk hapej, shifra u kontrollua te përmbledhje të pavarura dhe shënohet me “përmes”. Interpretimi i redaksisë shënohet “Leximi ynë”. Shifrat që nuk u konfirmuan nuk janë në numër.