Nxehtësia në punë: jo vetëm në valë të nxehti

Në këtë numër

Verat më të nxehta arrijnë te puna që bëhet brenda dhe në furgonë, jo vetëm në kantiere. Menaxherët e magazinave, kuzhinave, shpërndarjeve dhe lavanderive vendosin çdo ditë të nxehtë për ujin, pushimet dhe ritmin. Ky numër pyet çfarë thonë provat dhe rregullat për këto vendime.

ILO-ja numëron të paktën 2,41 miliardë punëtorë, 71% të popullsisë që punon, të ekspozuar ndaj nxehtësisë së tepërt; më 2020, nëntë në dhjetë nga këto ekspozime ndodhën jashtë valëve të nxehtit. Evropa dhe Azia Qendrore kanë pjesën më të ulët dhe rritjen më të shpejtë. EU-OSHA rendit lavanderitë, kuzhinat e restoranteve dhe punëtorët e magazinave mes grupeve në rrezik brenda, dhe këshillon që të rinjtë të futen në punë gradualisht, me ditë. Rregulli gjerman i vendeve të punës vendos shkallë te 26, 30 dhe 35 °C. Një kartë për turnin e nxehtë e mbyll numrin.

Stiven Janaqi, Redaktor

Tema kryesore

Magazina, kuzhina, furgonë, lavanderi

Nxehtësia në punë të sjell ndër mend një skuadër rrugësh në mesditë. Udhëzimi i EU-OSHA-s i vitit 2023 rendit edhe punën brenda: ndërtesa të freskuara keq, punë fizike e rëndë, dhe shërbime si lavanderitë, kuzhinat e restoranteve dhe furrat, si edhe punëtorët e magazinave.

• Magazinat. ILO-ja e quan të rëndë ngritjen dhe trajtimin e ngarkesave, 360–465 W nxehtësi trupore; puna në magazinë është mes shembujve të saj.
• Kuzhinat. Puna në restorant quhet mesatare, 235–360 W; EU-OSHA i rendit kuzhinat e restoranteve dhe furrat mes shërbimeve në rrezik brenda.
• Furgonët e shpërndarjes. Hapësira të mbyllura që e mbajnë nxehtësinë, shpesh pa kondicioner, pako për të mbajtur, dhe pak tualete gjatë rrugës, që shpesh do të thotë pak ujë.
• Lavanderitë. ILO-ja e rendit larjen e rrobave mes punëve me rrezik të lartë. Në ajër të nxehtë e të lagësht djersa freskon pak; kush punon aty humbet më lehtë lëngje dhe kripëra.

Leximi ynë

Brenda, shumica e nxehtësisë vjen nga vetë puna: trupi që ngre, makina që punon, ajri që nuk lëviz.

Vatët janë nxehtësia e trupit sipas intensitetit të punës, nga tabela e ILO-s mbi bazën e ISO-s (2017). Furgonët ndjekin përshkrimin e ILO-s për punëtorët e shpërndarjes; grupimi në katër është i redaksisë.

Burimet: International Labour Organization (ILO), Geneva, 2024; European Agency for Safety and Health at Work (EU-OSHA), 2023

Shifrat

Nëntë në dhjetë jashtë valëve të nxehtit

Rishikimi i ILO-s i vitit 2024 nis nga vlerësimi se 2,41 miliardë punëtorë janë të ekspozuar ndaj nxehtësisë së tepërt, dhe pyet kur ndodh kjo. Më 2020, 231 milionë u ekspozuan gjatë një vale të nxehti.

Punëtorët e ekspozuar ndaj nxehtësisë së tepërt më 2020, nga 10: 1 në 10 gjatë një vale të nxehti, 9 në 10 jashtë valëve të nxehtit.

• 29% e punëtorëve në Evropë dhe Azinë Qendrore të ekspozuar, pjesa më e ulët e çdo rajoni
• +17,3% rritja e ekspozimit atje nga 2000 në 2020, më e madhja; në botë +8,8%

Leximi ynë

Një plan për nxehtësinë që pret paralajmërimin e motit nis vonë. Shumica e turneve të nxehta nuk dalin kurrë në lajme.

Vlerësime modeli të ILO-s nga të dhënat e klimës dhe të forcës punëtore, punë formale dhe joformale. Për rritjen e shpejtë të lëndimeve nga nxehtësia në Evropë, ILO-ja sugjeron fuqi punëtore kryesisht të papërshtatur. Lexuar te teksti i plotë.

Burimi: International Labour Organization (ILO), Geneva, 2024

Çfarë thotë kërkimi

Trupi dhe ditët e para

Në goditjen nga nxehtësia, paralajmëron EU-OSHA, temperatura e trupit mund të arrijë 40 °C ose më shumë brenda 10 deri 15 minutash, dhe njerëzit zakonisht nuk i vënë re dot simptomat e veta. Trupi përshtatet me nxehtësinë, por vetëm me ditë.

Pjesa më e madhe e kohës së zakonshme në nxehtësi, punëtor me përvojë (2023): Dita 1 50%, Dita 2 60%, Dita 3 80%, Dita 4 100%.

Të rinjtë nisin me jo më shumë se 20% ditën e parë dhe shtojnë jo më shumë se 20% në ditë. Përshtatja e plotë zgjat gjashtë deri shtatë ditë; qëndrueshmëria bie edhe pas një fundjave të gjatë. Një meta-analizë që citon ILO-ja gjeti rrezik lëndimi 1% më të lartë për çdo gradë mbi vlerat e referencës.

Leximi ynë

Në një javë të nxehtë, punëtori më në rrezik mund të jetë i riu, ose ai që sapo u kthye nga pushimet.

Pjesa maksimale e rekomanduar e kohës së zakonshme në nxehtësi sipas EU-OSHA-s, udhëzim, jo matje. Meta-analiza (22 studime, gati 22 milionë lëndime) është siç e jep ILO-ja; nuk e lexuam.

Burimet: European Agency for Safety and Health at Work (EU-OSHA), 2023; International Labour Organization (ILO), Geneva, 2024

Modeli

26, 30, 35: shkallët gjermane

Rregulli gjerman për temperaturën e ambienteve të punës, ASR A3.5, i ndryshuar së fundi më 2022, thotë se ajri në dhomat e punës nuk duhet të kalojë 26 °C. Kur ajri jashtë është mbi 26 °C dhe mbrojtja nga dielli është vendosur, detyrimet rriten me shkallë.

• Mbi 26 °C: duhet. Masa shtesë si grilat e mbyllura, freskimi natën, orari fleksibël, rregulla më të lira veshjeje, ventilatorët; pijet duhet të ofrohen. Puna e rëndë, veshja mbrojtëse ose punonjësit e cenueshëm kërkojnë vlerësim të ri.
• Mbi 30 °C: detyrohet. Masa efektive sipas vlerësimit të rrezikut; ato teknike dhe organizative vijnë para atyre personale. Pijet duhet të ofrohen patjetër.
• Mbi 35 °C: jo dhomë pune. Pa masa si për punën në nxehtësi, si dushet e ajrit, fazat e freskimit ose veshja mbrojtëse nga nxehtësia, dhoma nuk është e përshtatshme për punë sa zgjat kjo.

Leximi ynë

Te 30 °C “duhet” bëhet “detyrohet”. Një termometër që lexohet vetëm pas ankesave e gjen shkallën vonë.

ASR A3.5, pikat 4.2 dhe 4.4, me fjalët tona; vlen në Gjermani. ILO-ja rendit kufij të tjerë, si 27–31 °C sipas intensitetit të punës në Hungari dhe 28 °C në Letoni dhe Slloveni. Matrica e rrezikut është te Nr. 28.

Burimet: Ausschuss für Arbeitsstätten; Federal Ministry of Labour (BMAS), GMBl 2010, p. 751, and 2022, p. 198, 2022; International Labour Organization (ILO), Geneva, 2024

Si matet

E matur aty ku punojnë njerëzit

ASR A3.5 thotë si: temperatura e ajrit, me një termometër të mbrojtur nga rrezatimi dhe me saktësi ±0,5 °C, e lexuar çdo orë kur duhet.

• Te vendi i punës. 0,6 m mbi dysheme për punën ulur, 1,1 m për punën në këmbë.
• Jashtë. Çdo orë gjatë punës, larg diellit të drejtpërdrejtë, rreth 4 m nga muri dhe 2 m lart.
• Lagështia dhe nxehtësia rrezatuese. Kur janë të larta, vlerësohen edhe ato, më vete ose në një tregues të përbërë; EU-OSHA përmend WBGT-në.

Lagështia relative më e lartë kur freskimi shton lagështi (2022): 26 °C 55%, 28 °C 50%, 30 °C 44%, 32 °C 39%, 35 °C 33%.

Leximi ynë

Freskimi që shton lagështi mund ta ndërrojë një lodhje me një tjetër. Vija tregon ku ndalet ky shkëmbim.

Vija është tabela 5 e ASR A3.5, kufiri për freskimin që rrit lagështinë (rreth 11,5 g ujë për kg ajër të thatë); jo zonë rehatie. Rregullat e matjes nga pika 4.1.

Burimet: Ausschuss für Arbeitsstätten; Federal Ministry of Labour (BMAS), GMBl 2010, p. 751, and 2022, p. 198, 2022; European Agency for Safety and Health at Work (EU-OSHA), 2023

Mjeti i numrit

Karta e turnit të nxehtë

Një kartë për çdo zonë dhe ditë të nxehtë, e plotësuar para turnit dhe e lexuar në brifing, aty ku emërtohet rreziku i ditës. Vlerësimi i plotë i çdo zone pune shkon te Risk Assessment.

1. Zona dhe matja parashikimi jashtë, matja në dhomë në 1,1 m, ora e matjes
2. Shkalla dhe masat mbi 26, 30 apo 35 °C; grila, ajrim, ventilatorë, orë më të freskëta
3. Uji ku, sa i freskët, kush e mbush; një gotë për person
4. Ritmi dhe pushimet punët e rënda në orë më të freskëta, rotacion, vend i freskët pushimi, objektiva më të lehta
5. Kush ka nevojë për më shumë kujdes të rinjtë ose të kthyerit, veshja mbrojtëse, shtatzënia, mosha, vetëm në furgon
6. Shoku dhe ndihma e parë kush vëzhgon kë, kush është i trajnuar në këtë turn, thirr 112, si lajmërohen shoferët

Kjo kartë është propozim i redaksisë, i ndërtuar mbi ASR A3.5, EU-OSHA-n (2023) dhe ILO-n (2024). EU-OSHA paralajmëron se zhvendosja e punës në orët e natës sjell rreziqe të vetat; puna natën është te Nr. 45, shëndeti mendor te Nr. 75.

Burimet: Ausschuss für Arbeitsstätten; Federal Ministry of Labour (BMAS), GMBl 2010, p. 751, and 2022, p. 198, 2022; European Agency for Safety and Health at Work (EU-OSHA), 2023; International Labour Organization (ILO), Geneva, 2024

Më shumë te eseja: 10 minuta para turnit: çfarë duhet të dijë ekipi para se puna të fillojë

Hape mjetin: Vlerësimi i rrezikut

Burimet dhe metoda

Çdo shifër ka një burim.

Shifrat e këtij numri vijnë nga burimet më poshtë. Viti tregon sa e re është secila.

• International Labour Organization (ILO), Geneva, “Heat at work: Implications for safety and health. A global review of the science, policy and practice”, 2024. https://www.ilo.org/sites/default/files/2024-07/ILO_OSH_Heatstress-R16.pdf
• European Agency for Safety and Health at Work (EU-OSHA), “Heat at work – Guidance for workplaces”, 2023. https://osha.europa.eu/en/publications/heat-work-guidance-workplaces
• Ausschuss für Arbeitsstätten; Federal Ministry of Labour (BMAS), GMBl 2010, p. 751, and 2022, p. 198, “Technische Regeln für Arbeitsstätten, ASR A3.5 „Raumtemperatur“ (2010, amended 2022)”, 2022. https://www.baua.de/DE/Angebote/Regelwerk/ASR/ASR-A3-5

Metoda editoriale

Çdo shifër u kontrollua për vitin, botuesin dhe çfarë mat, te teksti i plotë kur u hap. Burimi i lexuar vetëm te një përmbledhje, një abstrakt ose copa shënohet me “përmes”. Shifra që nuk u konfirmua te ajo që u lexua shënohet si e tillë në faqen e vet, ose lihet jashtë. Interpretimi i redaktorit shënohet “Leximi ynë”.

Redaktuar nga Stiven Janaqi, që përgjigjet për të; “redaksia” në këtë botim është ai. Tekstet, përkthimet, faqosja dhe kontrolli i shifrave te burimet e tyre bëhen në seanca pune me Claude, një model AI i Anthropic. Si bëhet kjo faqe