Noteri i bindur: kur Burimet Njerëzore kthehen në xhelatin e brendshëm

Në teorinë e shëndoshë të menaxhimit, departamenti i Burimeve Njerëzore ka një mision të qartë dhe pothuajse të shenjtë: të ruajë, të mbrojë dhe të zhvillojë pasurinë më të madhe që ka një organizatë, mendjen dhe mundin e njerëzve të saj. Ky departament lindi për të qenë ndërgjegjja profesionale e kompanisë, për të siguruar që puna të kryhet me drejtësi, që lodhja të mos kalojë kufijtë njerëzorë dhe që marrëdhënia mes punëdhënësit dhe punëmarrësit të mos degjenerojë kurrë në shfrytëzim.

Por sapo kapërcen pragun e shumë bizneseve shqiptare sot, ti përballesh me një nga deformimet më groteske të këtij profesioni.

Ajo zyrë nuk ekziston për të mbrojtur njeriun. Ajo nuk ekziston as për të mbrojtur interesin afatgjatë të vetë kompanisë. Ajo funksionon thjesht si një zyrë noteriale private për tekat e pronarit, e kombinuar me një gjykatë të vogël inkuizicioni për këdo që guxon të kërkojë të drejtën e tij.

Më lejoni ta them këtë me të gjithë qartësinë që kërkon e vërteta. Kur Burimet Njerëzore braktisin rolin e avokatit të standardit dhe marrin rolin e noterit të arbitraritetit, ato pushojnë së qeni strukturë menaxhimi. Ato kthehen në bashkëfajtorin kryesor të shkatërrimit të dinjitetit në punë.

Le ta shohim këtë teatër në dy aktet e tij të përditshme.

Akti i parë është ai i noterizimit të verbër. Pronari zgjohet një mëngjes i nevrikosur, hyn në magazinë apo në dyqan, dhe për një arsye krejtësisht banale vendos të heqë një njeri nga puna, t'i ulë rrogën ose t'i vërë një gjobë të paligjshme. Në një kompani normale, drejtuesi i Burimeve Njerëzore ngrihet në këmbë, vë ligjin dhe procedurën mbi tavolinë dhe thotë: Kjo nuk mund të bëhet. Kjo dëmton rregullin, thyen kodin e punës dhe shkatërron moralin e ekipit.

Po te ne, çfarë ndodh?

Zyra e personelit nuk bën asnjë pyetje. Ata nuk guxojnë të hapin gojën. Në vend të kësaj, ata hapin menjëherë dosjet, kërkojnë me zell ndonjë nen të paqartë, thurin një paralajmërim me gjuhë të ftohtë juridike dhe i vendosin vulën e njomë padrejtësisë. Ata i japin higjienë burokratike një vendimi thellësisht të gabuar. Ata bëhen noteri që pastron gjurmët e zemërimit të shefit, duke e kthyer një veprim emocional në një dokument zyrtar.

Dhe pastaj vjen akti i dytë, ai i gjykatësit të rremë.

Përfytyroni një punonjës të thjeshtë që po shtypet nga orët e tejzgjatura, që po fyhet nga një supervizor i paaftë apo që nuk po merr lekët që i takojnë. I mësuar me teoritë e trajnimeve, ai mendon se dera e Burimeve Njerëzore është vendi ku mund të trokasë për ndihmë. Ai shkon aty duke besuar se po hyn në një dhomë neutrale, ku dëgjohet arsyeja.

Por sapo ulet në atë karrige, ai e kupton se nuk po flet me një këshilltar; po flet me prokurorin e kompanisë.

Në vend të mirëkuptimit, ai ndeshet me pyetje hetuesie: Pse ankohesh vetëm ti? Pse nuk e kupton pozicionin e firmës? A e di ti sa bën pronari për të gjithë ne? Në vend që të hetojnë problemin e ngritur, ata hetojnë besnikërinë e punonjësit. Brenda dhjetë minutash, faji transferohet te viktima. Dhe sapo punonjësi del nga ajo zyrë, e njëjta zyrë ngre menjëherë receptorin për t'i raportuar pronarit se cili ishte ai që guxoi të ngrinte kokën.

Ky është një paradoks tragjik.

Shikoni se me sa kujdes trajtohen makineritë në një biznes. Kur prishet një kamion apo një pirun në magazinë, thirret tekniku më i mirë, blihen pjesët origjinale, llogaritet çdo detaj i mirëmbajtjes që pajisja të mos dëmtohet. Por për qenien njerëzore, për të vetmin element që krijon vlerë dhe që nuk zëvendësohet dot me hekur, nuk ka asnjë plan mirëmbajtjeje. Punonjësi shihet si një lëndë djegëse që konsumohet me shpejtësi dhe hidhet tutje. Dhe zyra që mban emrin e tij është pikërisht ajo që orkestron konsumimin e tij më të shpejtë.

Ata profesionistë që ulen në ato karrige duhet t'i bëjnë vetes një pyetje të thjeshtë morale: Çfarë po mbroni në të vërtetë?

Besnikëria ndaj një biznesi nuk tregohet duke noterizuar gabimet e tij. T'i thuash „po“ çdo trilli të pronarit nuk është profesionalizëm; është nënshtrim me rrogë mujore. Duke u bërë mburojë për arrogancën dhe duke shtypur zërin e të drejtës, Burimet Njerëzore po ndihmojnë në krijimin e kompanive fantazmë, të cilat duken të plota në letrat e arkivës, por janë plotësisht të zbrazëta nga shpirti, përkushtimi dhe e ardhmja.

Një kompani e madhe nuk ndërtohet me vula që justifikojnë fyerjen. Ajo ndërtohet me institucione të brendshme që kanë guximin të mbrojnë njeriun edhe atëherë kur kjo i prish qejfin pronarit.

Dhe derisa zyrat e personelit në Shqipëri të vendosin të heqin mantelin e gjykatësit dhe vulën e noterit të verbër për t'u bërë aleatë të së vërtetës, punonjësit do të vazhdojnë të bëjnë të vetmin veprim që u ka mbetur: do të kapërcejnë atë derë përgjithmonë, duke lënë pas një kompani që ka plot dosje të rregullta në arkivë, por asnjë njeri të vetëm që dëshiron të punojë më aty.