Ka një lloj të veçantë pasigurie njerëzore që nuk shërohet dot as me llogari bankare, as me makina luksoze dhe as me zyra të veshura me dru të shtrenjtë. Është frika e brendshme, e fshehur thellë pas një fasade të ashpër, se mos vallë dikush në kompani guxon të dijë më shumë, të mendojë më qartë apo të gëzojë më shumë respekt se vetë pronari.

Në çdo treg të zhvilluar, rregulli i parë i një sipërmarrësi të mençur është i thjeshtë: gjej njerëz që janë më të zgjuar se vetja në fushat e tyre, jepu mjetet e duhura dhe lëri të bëjnë punën. Nëse punëson një menaxher logjistike, e merr sepse ai njeh zinxhirin e furnizimit më mirë se ti. Nëse punëson një përgjegjës operacionesh, e bën sepse ai di të ndërtojë procedura dhe të zgjidhë ngërçet që ti nuk ke kohë t'i ndjekësh. Suksesi i tyre është suksesi yt.

Por në shumë ndërmarrje shqiptare, sapo kapërcehet dera e zyrës qendrore, kjo logjikë përmbyset krejtësisht. Aty nis një luftë e padukshme, e përditshme dhe thellësisht shterpë: lufta e pronarit për të qenë me çdo kusht, në çdo sekondë dhe mbi çdo temë, më lart se punonjësit dhe menaxherët e tij.

Ai nuk kërkon bashkëpunëtorë të zotë; ai kërkon një sfond gri ku mund të shkëlqejë i vetëm.

Më lejoni ta them këtë pa asnjë zbukurim. Kur një pronar lufton për të mposhtur stafin e tij në dije, në autoritet dhe në ego, ai nuk po mbron drejtimin e kompanisë. Ai po shkatërron vetë investimin e tij.

Shikoni se si shfaqet kjo luftë në përditshmërinë e një turni.

Nëse menaxheri propozon një zgjidhje të zgjuar, një optimizim të procesit apo një mjet të ri që kursen kohë dhe para, pronari nuk gëzohet. Përkundrazi, fytyra e tij ngryset. Në vend të miratimit, fillon kërkimi me lupë i një të mete imagjinare, vetëm për të hedhur dyshim mbi idenë. Sepse pranimi i meritës së menaxherit, në kokën e tij të ngushtë, përjetohet si një humbje personale. Si ka mundësi që nuk iu kujtua atij i pari?

Kështu lind nevoja primitive për t'i ulur kokën tjetrit para syve të të gjithëve.

Pronari do të hyjë në mes të dyqanit apo magazinës, do të ndërpresë menaxherin ndërsa ai po udhëzon ekipin, do të japë një urdhër krejtësisht absurd dhe të kundërt me logjikën e punës, vetëm për të parë vështrimin e njerëzve që kuptojnë se kush e ka kamxhikun në dorë. Ai do t'u kujtojë me çdo lëvizje, me çdo fjalë të rëndë dhe me çdo shpërfillje arrogante se pavarësisht diplomave, trajnimeve apo ideve që ata kanë, ai mbetet zotëria suprem sepse ka çelësat e kasafortës.

Kjo është psikologjia e atij që kërkon të mbetet njeriu më i gjatë në dhomë, jo duke u ngritur vetë me dije dhe me karakter, por duke u prerë këmbët të gjithë të tjerëve rreth tij.

Dhe çfarë prodhon kjo luftë e sëmurë e egos? Ajo prodhon një shkretëtirë profesionale.

Njerëzit me integritet, profesionistët që kanë ide dhe dëshirë për të ndërtuar diçka me vlerë, lodhen shumë shpejt nga kjo betejë absurde. Ata e kuptojnë se energjia e tyre po digjet kot duke mbrojtur të vërtetën nga tekat e shefit, në vend që të përdoret për të rritur rezultatet. Dhe zgjedhja e tyre është e natyrshme: ata heqin dorë, marrin dijen e tyre dhe largohen.

Në kompani mbeten vetëm ata që kanë pranuar të luajnë rolin e nënshtruarit. Mbeten servilët që nuk kundërshtojnë kurrë, punonjësit që fshehin çdo gabim për të mos prishur humorin e pronarit dhe njerëzit që bëjnë sikur nuk kuptojnë asgjë, vetëm që të marrin rrogën në fund të muajit pa u vënë re.

Kështu, kompania kthehet në një oborr mbretëror të izoluar, ku pronari dëgjon vetëm jehonën e fjalëve të veta, duke u gënjyer se është një gjeni i padiskutueshëm, ndërsa proceset ngecin, cilësia bie dhe klientët pakësohen ditë pas dite.

Udhëheqja e vërtetë kërkon një madhështi të brendshme që shumë nga këta njerëz nuk e njohin.

Një lider me vetëbesim nuk ka nevojë të bërtasë për të treguar se kush është shefi. Ai nuk kërcënohet nga talenti i një të riu; ai e ushqen atë. Ai nuk i trembet një menaxheri që njeh sistemet më mirë se ai; ai mbështetet tek ai dhe i jep lirinë të vendosë standarde të reja. Sepse forca e një drejtuesi të vërtetë nuk qëndron te aftësia për të poshtëruar ata që ka poshtë vetes, por te aftësia për t'i ngritur ata më lart.

Bizneset shqiptare nuk do të shpëtojnë nga ngërçi i tyre derisa sipërmarrësit tanë të kuptojnë këtë mësim themelor: paratë mund të blejnë një godinë, mund të blejnë një titull në regjistrin e kompanive, por nuk mund të blejnë kurrë respektin e vërtetë njerëzor.

Dhe dita kur kjo e vërtetë të pranohet do të jetë dita kur kompanitë tona do të pushojnë së qeni arena ku pronari ushqen pasiguritë e tij fëmijërore, për t'u bërë vende ku puna, merita dhe dinjiteti ecin përpara me të njëjtin ritëm.

A e provove?

Nëse provove diçka nga kjo ese në turnin tënd, më thuaj çfarë ndodhi. Përgjigjet që u ndihmojnë të tjerëve botohen nën ese, të anonimizuara.