Tirania e njeriut të vogël: kur pushteti i jepet atij që nuk ka karakter

Kur flasim për padrejtësinë, për autoritarizmin apo për keqmenaxhimin, imagjinata jonë shkon menjëherë te figurat e mëdha. Mendojmë për politikanin arrogant në televizion, për pronarin e pasur në zyrën e blinduar apo për drejtorin e përgjithshëm që merr vendime me një të rënë të lapsit.

Por çdo njeri që ka jetuar qoftë edhe një ditë të vetme në botën reale, çdo qytetar që ka pritur në një sportel dhe çdo punonjës që ka shkelur në dyshemenë e një magazine apo dyqani, e di mirë një të vërtetë tjetër: poshtërimi më i përditshëm, më i hidhur dhe më helmues nuk vjen nga maja. Ai vjen nga mesi. Vjen nga njeriu i vogël të cilit fati, rastësia apo një sistem i dobët i ka dhënë një copëz të papërfillshme pushteti mbi jetën e dikujt tjetër.

Më lejoni ta them këtë me qartësi të plotë. Pushteti nuk e korrupton njeriun; pushteti thjesht i heq perden. Ai i jep leje të shfaqet hapur asaj që fshihej brenda tij para se të ulej në karrige.

Vëzhgojeni me kujdes këtë fenomen. Ai shfaqet kudo ku ka një procedurë dhe një pengesë.

Është roja te porta që të lë qëllimisht në shi për pesë minuta para se të hapë traun, vetëm për të të treguar se ai e ka në dorë levën. Është nëpunësi i zyrës që e mban dosjen mbi tavolinë për tre ditë, duke e ditur se vula kërkon vetëm tre sekonda punë, por që kënaqet duke të parë tek pret në ankth në korridor. Është supervizori i ri, i cili dje ankohej bashkë me ty për padrejtësitë e kompanisë, por që sapo i jepet një listë kontrolli dhe një radio marrëse në brez, harron çdo fjalë, ndryshon tonin e zërit dhe fillon të trajtojë ish-kolegët e tij si fajtorë të lindur.

Pse ndodh kjo metamorfozë kaq e shpejtë dhe kaq e shëmtuar?

Kjo ndodh sepse njeriu pa karakter të brendshëm e percepton pushtetin jo si një përgjegjësi për të shërbyer, por si një mundësi historike për t'u hakmarrë. Gjatë gjithë jetës së tij, ai është ndier i parëndësishëm, i padukshëm dhe i nëpërkëmbur nga të tjerët. Dhe në sekondën e parë që sistemi i jep atij autoritetin më të vogël mbi fatin e një njeriu tjetër, ai nuk e përdor atë për të lehtësuar procesin. Ai e përdor për të kompensuar të gjitha pasiguritë e tij të vjetra.

Për të, çdo pengesë që mund të të vendosë është një dëshmi e forcës së tij. Çdo „jo“ që të thotë me indiferencë është një mënyrë për t'i provuar vetes se sot nuk është më ai që ulet në fund të dhomës, por është njeriu që mund të vendosë nëse ti do të ecësh përpara apo do të mbetesh në vend.

Ky është thelbi i tiranisë së njeriut të vogël: ai nuk ka vizion për të ndërtuar, prandaj autoritetin e tij mund ta ndiejë vetëm përmes aftësisë për të bllokuar.

Në operacionet e përditshme të një biznesi, ky lloj njeriu është një helm i heshtur që shkatërron çdo kulturë bashkëpunimi. Ai krijon pengesa aty ku rruga është e hapur, shpik rregulla absurde që nuk ekzistojnë në asnjë procedurë standarde dhe kërkon me ngulm nënshtrim nga njerëzit e thjeshtë. Dhe dëmi më i madh nuk është thjesht vonesa e punës; dëmi më i madh është se ai vret dinjitetin e atyre që punojnë me ndershmëri.

Një lider i vërtetë dallohet menjëherë nga kjo parodi e pushtetit.

Udhëheqësi me karakter e di se forca e tij matet me sa dyer arrin të hapë për të tjerët, jo me sa dyer mban të mbyllura me çelës. Ai nuk ka nevojë të të kujtojë titullin e tij, sepse autoriteti i tij buron nga qetësia, nga dija dhe nga drejtësia me të cilën merr vendimet. Ai e kupton se funksioni që mban është i përkohshëm, por mënyra se si i trajton njerëzit do të mbetet përgjithmonë në kujtesën e tyre.

Prandaj, testi i vërtetë moral i çdo njeriu nuk bëhet kur ai nuk ka asgjë në dorë dhe kërkon drejtësi për veten. Testi fillon në çastin kur atij i jepet qoftë edhe një grimcë e vogël pushteti mbi dikë tjetër.

Nëse në atë çast zgjedh të ngresh mure, të vonosh zgjidhjen dhe të ushqesh egon tënde me mundimin e tjetrit, ti nuk je bërë i fortë. Ti thjesht ke provuar se poshtë mantelit të zyrës apo uniformës që të dhanë, ke mbetur po ai shpirt i varfër që ke qenë gjithmonë.

Dhe një organizatë që kërkon të ketë të ardhme duhet të mësojë këtë mësim: kurrë mos i jep çelësin e një dere dikujt që kënaqësinë e vetme në jetë e ka të dëgjojë zhurmën e bravës që mbyllet para fytyrës së një njeriu tjetër.