Paradoksi i kështjellës së izoluar: pse drejtuesit përfundojnë duke jetuar në gënjeshtër

Ekziston një ligj i hekurt i natyrës njerëzore që çdo perandor, çdo kryeministër dhe çdo pronar kompanie e mëson herët a vonë, shpesh me koston më të lartë të mundshme: njeriu nuk mund të sundojë mbi një realitet që refuzon ta shohë.

Përfytyroni për një çast katin më të lartë të një godine korporative. Zyra është e gjerë, me xhama të trashë që izolojnë çdo zhurmë të rrugës, me dritë të ngrohtë dhe me mobilie të rënda që të japin ndjesinë e një qëndrueshmërie të përjetshme. Aty ulet drejtuesi. Në tavolinën e tij mbërrijnë dosje me ngjyra, tabela të formatuara bukur dhe grafikë ku shigjetat e rritjes tregojnë gjithmonë lart. Njerëzit që hyjnë e dalin nga ajo derë buzëqeshin me mirësjellje, tundin kokën në shenjë miratimi dhe konfirmojnë çdo fjalë të tij.

Për këtë drejtues, bota duket nën kontroll të plotë. Makineria po ecën, strategjia po funksionon dhe suksesi është i garantuar.

Por vetëm pak kate më poshtë, në katin e parë, në magazinë, në sportel apo në turnin e natës, po ndodh diçka krejtësisht tjetër.

Aty sistemi po ngec çdo dhjetë minuta. Njerëzit po largohen nga puna pa njoftim. Klientët po anulohen sepse porositë vonohen me ditë të tëra, dhe pajisjet po mbahen me improvizime të rrezikshme. Themelet po lëvizin. Dhe pyetja themelore që shtrohet është kjo: Si ka mundësi që njeriu që ka në dorë fatin e të gjithë kompanisë, është i fundit që e merr vesh se anija po mbushet me ujë?

Përgjigjja është e thjeshtë, por e pamëshirshme. Ai nuk e di të vërtetën sepse ai vetë, muaj pas muaji dhe vendim pas vendimi, e ka shpallur të vërtetën si armike të zyrës së tij.

Ky është paradoksi i kështjellës së izoluar.

Gjithçka fillon në çastin kur drejtuesi përballet për herë të parë me një lajm të keq. Kur një menaxher i ndershëm ngjit shkallët dhe i thotë: Plani nuk po funksionon. Shifrat në terren nuk përputhen me parashikimet, dhe nëse nuk ndërhyjmë në proces, do të kemi dështim.

Në atë moment vendoset e ardhmja e organizatës. Nëse udhëheqësi ka pjekuri dhe karakter, ai e dëgjon lajmëtarin, e falënderon për qartësinë dhe ulet bashkë me të për të analizuar shkaqet.

Por në shumicën dërrmuese të rasteve, pushteti i dobët reagon me zemërim. Drejtuesi fyen menaxherin, e quan negativ, dyshon te besnikëria e tij dhe e ndëshkon për faktin e thjeshtë se pati guximin të thotë atë që është. Ai kërkon zgjidhje të shpejta magjike dhe i mbyll gojën çdo zëri kritik me fjalinë e famshme: Mos më sill probleme, më sill vetëm rezultate pozitive.

Dhe organizata e mëson leksionin menjëherë.

Në sekondën që ekipi kupton se e vërteta të kushton vendin e punës ndërsa servilizmi të siguron qetësinë, sjellja kolektive ndryshon brenda natës. Askush nuk ngre më probleme. Raportet fillojnë të pastrohen me kujdes. Shifrat filtrohen, ngjyrat e kuqe zëvendësohen me të verdha të zbutura, dhe çdo dështim fshihet poshtë qilimit të fjalorit korporativ. Rreth drejtuesit krijohet një oborr i ngushtë njerëzish, misioni i vetëm i të cilëve nuk është përmirësimi i punës, por mbrojtja e humorit të shefit.

Kështu, kështjella izolohet plotësisht. Drejtuesi mendon se po qeveris me dorë të hekurt, por në të vërtetë ai ka mbetur peng i një realiteti të fabrikuar. Ai është bërë konsumatori kryesor i gënjeshtrave që vetë kultura e tij e frikës i prodhon çdo mëngjes.

Kjo gjendje nuk mund të zgjasë përgjithmonë. Sepse tregu, ligjet e fizikës dhe realiteti i operacionit nuk pyesin për humorin e askujt.

Ti mund të bindësh veten dhe oborrin tënd se gjithçka po shkon shkëlqyer, por nuk mund të bindësh klientin që nuk po merr shërbimin. Nuk mund të bindësh arkën e bankës kur paratë të mbarojnë, dhe nuk mund të bindësh magazinën kur raftet të mbeten bosh. Dhe kur kriza shpërthen më në fund hapur, kur perdet e kështjellës bien dhe e vërteta vërshon me dhunë brenda zyrës, ky lloj drejtuesi mbetet i shokuar. Ai nuk e kupton se si ndodhi, dhe fillon të kërkojë tradhtarë në çdo cep, i paaftë të kuptojë se tradhtarin më të madh e kishte ushqyer brenda vetes, në pasqyrën ku shihej çdo ditë.

Udhëheqja e vërtetë kërkon një lloj krejt tjetër guximi.

Ajo kërkon gatishmërinë për të zbritur rregullisht nga kështjella, për të hequr kostumin dhe për të ecur nëpër pluhurin e terrenit. Kërkon aftësinë për të dëgjuar zërin më të thjeshtë të punonjësit, atë zë që nuk ka interes të të bëjë lajka, por që di saktësisht ku pikon çatia.

Një udhëheqës me vizion e di mirë këtë parim: pasuria më e çmuar e një drejtuesi nuk janë njerëzit që i thonë po, por ata pak bashkëpunëtorë besnikë që kanë kurajën t'i thonë jo kur ai po gabon.

Nëse doni të dini fatin e një kompanie apo të një sistemi, mos numëroni paratë që ka në llogari. Numëroni sa njerëz kanë mbetur brenda saj që guxojnë të thonë të vërtetën pa u dridhur. Nëse ai numër është zero, atëherë muret e kështjellës mund të jenë ende në këmbë, por shembja ka filluar tashmë nga brenda.