Ekziston një figurë shumë e njohur në zyrat, hotelet dhe magazinat tona, një personazh që e gjen pothuajse në çdo sektor ku mungojnë rregullat e shkruara. Është njeriu që mban të gjithë çelësat në xhepin e tij.

Ai është i vetmi që e di se ku ruhen fjalëkalimet e sistemit. Është i vetmi që e njeh numrin personal të furnitorit kyç. Është i vetmi që di se si printohet ai raporti i veçantë në orën pesë të mëngjesit dhe çfarë lëvizjeje magjike me tastierë duhet bërë kur kompjuteri bllokohet. Nëse e pyet me mirësjellje se si bëhet një procedurë, ai të përgjigjet me gjysmë fjalë, me udhëzime të turbullta, ose të thotë me një buzëqeshje misterioze: „Lëre aty, e bëj unë më vonë se është e ndërlikuar.“

Në pamje të parë, ky person duket si shtylla e palëkundur e kompanisë. Ai duket punëtor i palodhur, njeriu që nuk merr kurrë leje të plotë, ai që telefonon nga pushimet për të dhënë një kod urgjent dhe pa të cilin puna duket se nuk ecën dot përpara.

Por le ta shohim këtë sjellje pa naivitet dhe me kurajë profesionale. Fshehja e informacionit nuk është përkushtim; është një pengmarrje e heshtur e organizatës. Dhe njeriu që refuzon të dokumentojë procesin e tij nuk po mbron kompaninë; ai po ndërton një monopol artificial për të mbrojtur pasigurinë e karriges së vet.

Pse e bën këtë një njeri?

Rrënja e këtij vesi të vjetër qëndron te frika e thellë e zëvendësimit.

Në mungesë të një karakteri të fortë dhe të një aftësie të vërtetë profesionale, ky punonjës apo drejtues beson se e vetmja arsye pse kompania e mban në punë është misteri i asaj që bën. Në mendjen e tij, dija nuk është një pasuri e përbashkët që duhet ndarë për të rritur ekipin, por është një pronë private, një armë sekrete mbijetese. Ai mendon se ditën që ai shkruan një procedurë standarde operimi, ditën që ai trajnon një koleg të ri apo dorëzon një protokoll të qartë turni, ai ka nënshkruar pushimin e vet nga puna.

Kështu, ai zgjedh qëllimisht ta mbajë sistemin në errësirë. Ai e saboton qëllimisht qartësinë, duke krijuar varësi totale nga prania e tij fizike.

Dhe çfarë i shkakton kjo një biznesi? Ajo e kthen kompaninë në një godinë prej xhami të brishtë.

Mjafton që ky person të sëmuret për dy ditë, që një departament i tërë të futet në panik. Porositë vonohen, klientët presin, gabimet shpërthejnë në çdo hallkë dhe menaxhimi i përgjithshëm paralizohet para një pengese banale që mund të ishte zgjidhur me një fletë udhëzuese prej pesë rreshtash të varur mbi mur.

Dëmi më i rëndë nuk është thjesht financiar; dëmi më i rëndë është helmi që kjo mendësi fut në frymën e ekipit.

Kur fshehja e informacionit tolerohet nga lart, bashkëpunimi vdes. Punonjësit nuk e shohin më njëri-tjetrin si shokë krahu me të cilët ndajnë një mision, por si rivalë të rrezikshëm nga të cilët duhet ruajtur çdo shënim, çdo skedar dhe çdo përvojë e mësuar. Vendi i punës kthehet në një treg intrigash ku gjithsecili mban në kokë një copëz të së vërtetës, duke pritur që tjetri të rrëzohet për të provuar vlerën e vet.

Udhëheqja e vërtetë, ajo që lë gjurmë dhe ndërton institucione të qëndrueshme, bazohet mbi një parim krejtësisht të kundërt: Vlera jote reale nuk matet me atë se sa i pazëvendësueshëm pretendon të jesh duke fshehur dijen, por me atë se sa të pavarur arrin t'i bësh njerëzit përreth teje.

Një profesionist me dinjitet nuk ka frikë nga transparenca. Ai e shkruan procedurën me përpikmëri. Ai e dokumenton çdo hap të turnit, e lë sistemin të pastër, i mëson të tjerët pa kursyer asnjë detaj dhe sigurohet që puna të rrjedhë pa asnjë fërkim edhe kur ai ndodhet me qindra kilometra larg. Ai e di mirë se siguria e tij profesionale nuk vjen nga mbajtja e kodeve të fshehta në xhep, por nga cilësia e karakterit të tij, nga aftësia për të zgjidhur probleme të reja dhe nga përulësia për të ndërtuar të tjerët.

Bizneset shqiptare duhet të çlirohen me guxim nga ky kurth i trashëguar. Asnjë sipërmarrje nuk mund të aspirojë të rritet në treg modern nëse operacionet e saj varen nga kujtesa, humori apo egoizmi i tre personave që refuzojnë të shkruajnë atë që bëjnë.

Koha e feudalëve të vegjël të informacionit duhet të marrë fund.

Një organizatë e shëndetshme ka dritë, ka sisteme të hapura, ka procedura të dokumentuara dhe ka njerëz të lirë që e dinë se dija bëhet vërtet e fuqishme vetëm atëherë kur ndahet me të tjerët. Dhe drejtuesi që kërkon të ndërtojë diçka që i reziston kohës e ka vetëm një rrugë: të thyejë menjëherë bravat e informacionit të fshehur dhe të vendosë standardin si të vetmin autoritet sovran mbi çdo individ.

A e provove?

Nëse provove diçka nga kjo ese në turnin tënd, më thuaj çfarë ndodhi. Përgjigjet që u ndihmojnë të tjerëve botohen nën ese, të anonimizuara.