I domosdoshmi: njeriu që e mbante kaosin në këmbë

Në planin e turnit figurojnë dhjetë emra. Në planin e krizës është vetëm një.

Mund të prishet një sistem, të vonohet një dërgesë, të mungojë një punonjës apo të shfaqet një problem që askush nuk e kishte parashikuar. Në fillim ka pak rrëmujë, disa telefonata dhe njerëz që shkëmbejnë përgjegjësinë nga njëri te tjetri. Pastaj, dikush shqipton fjalinë që i jep fund gjithë diskutimit:

„Thirreni atë. Ai e zgjidh.“

Dhe ai vjen.

Nuk ka rëndësi nëse është dita e tij e pushimit, nëse e ka mbyllur turnin apo nëse problemi i përket një departamenti tjetër. Ai e njeh punën, njerëzit, dobësitë e sistemit dhe rrugët e shkurtra që duhen ndjekur për të dalë nga një situatë e vështirë.

Brenda pak kohe gjithçka kthehet në normalitet.

Drejtuesi merr frymë i lehtësuar. Klienti nuk ankohet më. Raporti mbyllet. Dikush e përgëzon për përkushtimin.

Askush nuk pyet pse e gjithë ajo strukturë kishte nevojë për një njeri të vetëm që të vazhdonte të funksiononte.

Këtu fillon një nga mashtrimet më të heshtura të botës së punës. Një organizatë mund ta ngatërrojë për vite të tëra qëndrueshmërinë e saj me aftësinë e jashtëzakonshme të dikujt për të mbuluar dobësitë e të tjerëve.

Në pamje të parë, kjo është historia e një profesionisti të shkëlqyer. Në të vërtetë, mund të jetë historia e një sistemi që ka mësuar të mos marrë përgjegjësi.

Sepse çdo problem që zgjidhet me sakrificën e të njëjtit njeri ka një pasojë të padukshme: organizata humbet një mundësi për të kuptuar pse ai problem lindi.

Kur një punonjës arrin të rregullojë gjithçka, mungesa e planifikimit nuk duket më aq e rëndë. Kur ai mban mend çdo procedurë, askush nuk ndien urgjencën për ta dokumentuar. Kur ai ndërhyn për të korrigjuar gabimet e departamenteve të tjera, drejtuesit fillojnë ta konsiderojnë bashkëpunimin e tij një pjesë të zakonshme të procesit.

Dhe dalëngadalë ndodh një ndryshim i rrezikshëm.

Ajo që dikur ishte një ndihmë e jashtëzakonshme kthehet në detyrim të përditshëm.

Madje edhe falënderimet fillojnë të rrallohen. Njeriu që dje quhej shpëtimtar, sot konsiderohet përgjegjës nëse nuk arrin ta shpëtojë situatën.

Vlera e tij nuk matet më me atë që ndërton, përmirëson apo parandalon. Matet me numrin e krizave që është në gjendje të përballojë.

Por kjo histori ka edhe një anë tjetër, për të cilën flitet shumë më pak.

Njeriu i domosdoshëm mund të fillojë të dashurohet me domosdoshmërinë e vet.

Në fillim është krenari profesionale. Është një ndjenjë e kuptueshme, madje e merituar, kur njerëzit të besojnë problemet më të vështira. Pas saj vjen kënaqësia që të jep zgjidhja, respekti i kolegëve dhe siguria se puna jote ka vlerë.

Por ekziston një kufi i hollë mes krenarisë për aftësinë dhe varësisë nga nevoja që të tjerët kanë për ty.

Në një moment, ai mund të fillojë të mos ua besojë më detyrat kolegëve. Jo domosdoshmërisht sepse ata nuk janë të aftë, por sepse është bindur se askush nuk mund t'i bëjë si ai. Nuk gjen kohë t'i trajnojë, sepse është gjithmonë i zënë duke rregulluar problemin e radhës. Nuk delegon, sepse delegimi kërkon durim dhe mundësinë që dikush tjetër të gabojë gjatë mësimit.

Pa e kuptuar, ai fillon të mbrojë sistemin që po e konsumon.

Dhe këtu tragjedia profesionale merr një trajtë të çuditshme: organizata ka nevojë që ai të jetë i pazëvendësueshëm, ndërsa ai fillon të ketë nevojë të ndihet i pazëvendësueshëm.

Të dyja palët përfitojnë diçka nga kjo marrëdhënie. Organizata shmang vështirësinë e ndryshimit. Njeriu ruan ndjenjën e rëndësisë.

Por fatura vazhdon të rritet.

E paguan ai me lodhje, me përqendrim të shpërndarë dhe me përgjegjësi që nuk kanë më kufij të qartë. E paguajnë kolegët, të cilëve nuk u jepet mundësia të zhvillohen. E paguan edhe vetë organizata, e cila bëhet gjithnjë e më e varur nga një burim që mund të mungojë nesër.

Këtu duhet bërë një dallim i domosdoshëm.

Ka situata kur përvoja e një njeriu është vërtet vendimtare. Ka emergjenca që kërkojnë aftësi të rralla, vendimmarrje të menjëhershme dhe njerëz që nuk tremben përballë përgjegjësisë. Do të ishte marrëzi të mohohej vlera e tyre.

Por emergjenca nuk mund të jetë forma e zakonshme e organizimit.

Nëse për të tretën herë ndodh i njëjti problem dhe për të tretën herë thirret i njëjti njeri, atëherë nuk kemi më të bëjmë me një ngjarje të paparashikueshme. Kemi të bëjmë me një dështim që është pranuar në heshtje.

Një drejtues i mirë duhet ta kuptojë këtë përpara se të humbasë profesionistin e tij më të vlefshëm.

Duhet ta pyesë se çfarë di ai që nuk e dinë të tjerët. Cilat vendime i merr vetëm sepse askush nuk ka përcaktuar kush duhet t'i marrë? Cilat probleme po i zgjidh vazhdimisht, pa pasur as autoritetin dhe as mjetet për të ndryshuar shkakun e tyre?

Përgjigjet nuk duhen përdorur për t'ia hequr atij vlerën. Përkundrazi, ato janë një mundësi për ta kthyer përvojën e tij në dije të përbashkët.

Të përgatitet një koleg tjetër. Të sqarohet përgjegjësia. Të dokumentohet ajo që deri dje mbahej mend vetëm nga një person. Të korrigjohet procesi që vazhdon të prodhojë të njëjtin problem.

Dhe mbi të gjitha, t'i jepet këtij profesionisti hapësira të merret me punën për të cilën aftësia e tij ka më shumë vlerë, në vend që të shpenzojë çdo ditë duke korrigjuar të njëjtat gabime.

Sepse aftësia e një njeriu nuk duhet përdorur si justifikim për të mos zhvilluar aftësinë e të tjerëve.

Në një organizatë të shëndetshme, profesionisti më i mirë nuk është ai pa të cilin të gjithë mbeten të paralizuar. Është ai që arrin ta bëjë ekipin më të aftë edhe në mungesë të tij.

Kjo nuk ia zvogëlon rëndësinë. Ia ndryshon natyrën.

Nga njeriu që shpëton ditën, bëhet njeriu që ndihmon të ndërtohet një e nesërme më e sigurt.

Por për këtë duhet guxim nga të dyja palët. Drejtuesi duhet të heqë dorë nga rehatia e zgjidhjeve të menjëhershme. Profesionisti duhet të heqë dorë nga iluzioni se vlera e tij qëndron te varësia e të tjerëve.

Dhe ndoshta prova më e ndershme vjen në një ditë krejt të zakonshme.

Një ditë kur ai nuk është në punë.

Telefoni nuk bie. Askush nuk e kërkon me urgjencë. Kolegët i marrin vendimet që u takojnë. Problemet zgjidhen aty ku lindin. Puna vazhdon.

Ai mund të ndiejë, për një çast, se nuk është më aq i rëndësishëm sa dikur.

Por pikërisht atë ditë duhet ta kuptojë se çfarë ka arritur.

Sepse ka një ndryshim të madh mes të qenit i vlefshëm dhe të qenit i domosdoshëm.

Vlera e një profesionisti qëndron tek ajo që ai di të ndërtojë. Domosdoshmëria e tij e përhershme mund të jetë vetëm prova e asaj që organizata nuk ka mësuar ende të bëjë.

Dhe një njeri nuk duhet të kalojë gjithë jetën duke mbajtur në këmbë atë që të tjerët refuzojnë ta ndërtojnë siç duhet.