Organigrama e gjakut

Në çdo kompani normale në botë, dita e parë e punës për një menaxher apo punonjës nis me bazat e profesionit. Të tregohet operacioni, të jepet manuali i procedurave standarde, të shpjegohet zinxhiri i furnizimit, mënyra se si trajtohet klienti dhe kuotat ku matet suksesi. Të mësohet se si funksionon puna.

Por në një pjesë të madhe të sipërmarrjeve shqiptare, trajnimi i vërtetë nuk ka lidhje fare me dyqanin, magazinën apo procesin. Trajnimi i parë dhe më i rëndësishmi bëhet me zë të ulët, në një cep të korridorit, ku një koleg më i vjetër të afron dhe të mëson rregulloren e pashkruar të mbijetesës: kush është kushëri me kë, kush e ka djalin e tezes në krye të financës, cili shofer nuk guxon të preket sepse është nga fshati i pronarit dhe cila vajzë në zyrë ka mbiemrin që hap çdo derë.

Ky është realiteti ynë operacional. Nuk të kërkohet të njohësh sistemin. Të kërkohet të mësosh përmendësh trungun familjar të shefit.

Më lejoni ta them pa doreza. Kur lidhja e gjakut vlen më shumë se rregullorja e punës, ju nuk keni ndërtuar një kompani. Ju keni ngritur thjesht një fis me nipt biznesi.

Shikoni se çfarë i bën kjo mendësi një operacioni të përditshëm. Ti mund të jesh menaxheri më i përgatitur, mund të kesh ndërtuar procedura të qarta për të ulur dëmtimet, për të shpejtuar shërbimin apo për të sjellë rregull në turn. Por e gjithë kjo strukturë shembet në sekondën e parë që përplaset me interesin ose përtacinë e një "nipi" apo një "miku të shtëpisë".

Në atë çast, rregulli ndalon së funksionuari. Procedura kthehet në një copë letër qesharake. Sepse nëse një punonjës i thjeshtë vonohet dhjetë minuta, ai gjobitet në emër të disiplinës. Nëse nipi i pronarit nuk vjen fare në punë ose prish operacionin e një dite të tërë, menaxherit i kërkohet të mbyllë sytë, të rregullojë shifrat në heshtje dhe të mbajë mbi shpinë gabimin e tjetrit.

Ky standard i dyfishtë është helmi që vret çdo mundësi për zhvillim. Ai e kthen menaxherin nga një drejtues procesesh në një diplomat oborri, i cili harxhon tetëdhjetë përqind të energjisë së tij jo duke menduar si të rrisë punën, por si të mos shkelë në kallo njerëzit e familjes.

Unë e kam parë se si kjo kulturë e kthen vendin e punës në një fushë me mina. Profesionistët e vërtetë e kuptojnë shumë shpejt se në një mjedis të tillë, merita ka një tavan prej betoni. Ti mund të mbash gjithë peshën e dyqanit apo të operacionit, mund të rrisësh shitjet dhe të zgjidhësh çdo krizë, por në fund të ditës, vendimet strategjike nuk merren në dhomën e mbledhjeve mbi bazën e të dhënave. Ato merren në darkat familjare të së dielës, ku puna jote gjykohet nga njerëz që nuk kanë lidhur kurrë një proces të vetëm në jetën e tyre.

Dhe pastaj shtrohet pyetja se pse kompanitë tona nuk arrijnë të kalojnë dot kufirin e një biznesi lokal, pse nuk krijojnë dot standarde që i rezistojnë kohës dhe pse dështojnë sapo pronari i parë lodhet apo tërhiqet.

Përgjigjja është e thjeshtë. Mbiemri mund të trashëgohet, por kompetenca jo. Gjaku mund të të japë një karrige drejtori, por nuk të jep dot dijen për të lexuar një pasqyrë operacionale apo autoritetin moral për të udhëhequr njerëz që e njohin punën më mirë se ti.

Një operacion modern nuk ka nevojë për besnikëri fisi. Ka nevojë për qartësi roli. Ka nevojë për një sistem ku procedura standarde nuk pyet se kujt i bie kushëri, ku gabimi matet njësoj për çdo dorë dhe ku suksesi i dyqanit apo i magazinës i atribuohet atij që e ka prodhuar me djersë.

Derisa biznesi shqiptar të ndajë tavolinën e bukës familjare nga tavolina e drejtimit të punës, ne do të vazhdojmë të shohim të njëjtën pamje të trishtë: kompani të mëdha në dukje, por të vogla në mendësi, ku të zotët punojnë në heshtje derisa gjejnë rrugën për të ikur, ndërsa të afërmit mbeten pas për të ndarë hijen e një pune që nuk dinë ta mbajnë në këmbë.