Ka një çast magjik në psikologjinë e pushtetit të pamerituar, ai moment kur njeriu harron se si i ka vënë gurët e parë të shtëpisë së tij dhe vendos të veshë petkun e të dërguarit të lartë.

Në shumë zyra dhe ndërmarrje shqiptare sot, ne nuk kemi thjesht drejtues biznesi. Ne kemi profetë të vetëshpallur të mbijetesës. Është ai pronar i cili, teksa pi kafen e mëngjesit duke parë nga dritarja e katit të dytë muret e magazinës së tij, është i bindur se biznesin nuk e ka ndërtuar me djersë, me kredi apo me fat, por se ia ka dhënë Zoti. Dhe bashkë me biznesin, sipas këtij narrativi hyjnor, i është dhënë edhe një mision i lartë: të ushqejë familjet shqiptare duke u hedhur një kafshatë në fund të muajit.

Më lejoni të jem krejtësisht i qartë për këtë mitologji moderne.

Kur një sipërmarrës bind veten se paga që jep është lëmoshë qiellore dhe jo detyrim ligjor e njerëzor, ai ka shkatërruar çdo mundësi për të pasur një ekonomi të shëndetshme.

Logjika e këtij misioni hyjnor është e thjeshtë, por shkatërruese. Nëse biznesi është dhuratë e qiellit, atëherë rregullat e tregut nuk vlejnë për të. Nëse pronari është thjesht një mjet i vullnetit të lartë për të mbajtur gjallë njerëzit, atëherë çdo kërkesë për rritje rroge, për kushte më të mira apo për respektim të orarit nuk shihet si e drejtë legjitime. Ajo shihet si një mëkat. Shihet si mosmirënjohje ndaj atij që ka marrë mbi vete barrën e shenjtë për t'ju dhënë bukë.

Kështu, marrëdhënia e punës kthehet përmbys. Ajo nuk është më një shkëmbim i ndershëm mes dy palëve të lira, ku mundi takohet me kapitalin. Ajo shndërrohet në një shfaqje bamirësie feudale.

Pronari nuk është më punëdhënës; ai është bamirës. Punonjësi nuk është më profesionist që prodhon vlerë; ai është lypësi i heshtur që duhet të falënderojë çdo mbrëmje për faktin se ekziston ende. Dhe kur vjen momenti i llogaridhënies, kur pyetet se pse fitimet rriten ndërsa rrogat mbeten në vend, përgjigjja jepet me të njëjtin ton prej mesie të lodhur: "Po ju mbaj me bukë në këtë vend të vështirë."

Por le të flasim hapur. Zoti nuk ka zbritur asnjëherë në tokë për të firmosur kontrata pune me orar të plotë dhe pa pagesë për orët shtesë. Qielli nuk ka caktuar asnjë oligark apo tregtar të vogël për të qenë kujdestar i fatit të shqiptarëve.

Bizneset ndërtohen nga sistemi, nga konsumatori që paguan, nga infrastruktura e këtij vendi dhe mbi të gjitha, nga duart e lodhura të njerëzve që zgjohen në agim për të mbajtur hapur atë magazinë apo atë dyqan. Kafshata në fund të muajit nuk falet nga askush. Ajo fitohet me çdo litër djersë, me çdo sekondë përqendrimi dhe me çdo copë nga shëndeti i atij që punon.

Kjo ide e pronarit-shpëtimtar është maska më e përsosur për të fshehur mungesën e vizionit. Është më e lehtë t'i thuash vetes se je një bamirës që mban mbi shpinë një popull të paaftë, sesa të pranosh të vërtetën e hidhur: se biznesi yt nuk do të mbijetonte asnjë ditë të vetme pa punën e palodhur të atyre që ti i trajton si inferiorë.

Njerëzit tanë nuk kanë nevojë për lëmoshën e askujt. Ata nuk kërkojnë hirin e pronarit dhe as mirësinë e atyre që u lëshojnë ca para sa për të kaluar muajin. Ata kërkojnë drejtësi. Kërkojnë një sistem ku puna vlerësohet për atë që është, ku kontrata respektohet dhe ku dinjiteti njerëzor nuk është subjekt i teokracive të vogla të zyrave private.

Dita kur ky mision i rremë do të marrë fund do të jetë dita kur ekonomia jonë do të marrë më në fund frymë. Sepse derisa të besojmë se jemi të falur nga mëshira e dikujt tjetër për të jetuar në tokën tonë, ne do të vazhdojmë të jemi të huaj në vendin tonë, duke pritur në radhë për një kafshatë që në fakt e kemi prodhuar vetë me duart tona.

A e provove?

Nëse provove diçka nga kjo ese në turnin tënd, më thuaj çfarë ndodhi. Përgjigjet që u ndihmojnë të tjerëve botohen nën ese, të anonimizuara.