Ka një iluzion të rrezikshëm që ka zënë rrënjë në zyrat, institucionet dhe korporatat e Shqipërisë sot. Është ideja se zhurma është punë, se prezenca është performancë dhe se një tabelë me ngjyra në mur mjafton për të mbuluar një sistem që po kalbet nga brenda.

Nëse hyni sot në një mbledhje të zakonshme menaxhimi në Tiranë, do të shihni një spektakël të përkryer. Do të shihni kostume të qepura mirë, ekrane që ndriçojnë me grafikë rritjeje, fjalë të huazuara nga fjalori i konsulencave ndërkombëtare dhe një nxitim të ethshëm për të treguar se diçka e madhe po ndodh. Është një teatër i ndërtuar me kujdes, ku çdo aktor e di rolin e vet: qëllimi nuk është të zgjidhet problemi, por të krijohet përshtypja se po punohet pa u ndalur.

Por më lejoni të jem i qartë. Lëvizja nuk është përparim. Zhurma nuk është rezultat. Dhe teatri nuk është menaxhim.

Për vite me radhë, ne kemi ngatërruar autoritetin me lidershipin. Në kulturën tonë të punës, drejtuesi ende shihet si njeriu që bërtet më fort në fund të korridorit, që kërkon llogari pa dhënë kurrë mjetet e duhura dhe që e mat vlerën e punonjësit me orët e qëndrimit në karrige, jo me peshën e asaj që prodhon. Është një menaxhim që ushqehet me mikrokontroll sepse nuk di të ndërtojë besim, dhe që prodhon kaos sepse në kaos askush nuk mund të matë paaftësinë e drejtuesit.

Shikoni se çfarë ndodh kur fiken dritat e sallës së mbledhjeve dhe zbresim aty ku bëhet puna e vërtetë.

Në magazinë, në sportel, në terren, në turnin e tretë ku askush nuk bën fotografi për rrjetet sociale, sistemi nuk funksionon. Ai mbahet në këmbë vetëm nga improvizimi dhe sakrifica e njerëzve të thjeshtë. Kur një proces dështon çdo ditë në të njëjtën pikë, menaxheri shqiptar nuk pyet se ku është çarë sistemi; ai pyet se kush duhet ndëshkuar. Dhe kur dikush nga baza e mbulon atë boshllëk me mundin e vet shtesë, lart në zyrë kjo regjistrohet si sukses i drejtimit.

Kjo është gënjeshtra më e madhe e tregut tonë të punës: ne po e quajmë zhvillim atë që në të vërtetë është vetëm mbijetesë e lodhshme e punonjësve përballë mungesës së vizionit.

Unë e kam parë nga afër këtë kontrast. Kam parë njerëz me tituj të mëdhenj që treten sapo u hiqet karrigia, sepse nuk kanë ndërtuar kurrë një proces të vetëm me duart e tyre. Dhe kam parë profesionistë të heshtur që largohen çdo ditë nga ky vend, jo gjithmonë për një rrogë më të lartë, por sepse janë lodhur duke u drejtuar nga njerëz që dinë më pak, por flasin më shumë. Kur mediokriteti vesh kostumin e shefit, talenti zgjedh valixhen.

E vërteta e hidhur është se nuk mund të ndërtosh ekonomi moderne me mentalitet feudal. Nuk mund të flasësh për standarde evropiane kur raporti i punës është i manipuluar për të kënaqur egon e pronarit apo të drejtorit. Kur gënjejmë me shifrat, ne nuk po mbrojmë kompaninë apo institucionin; ne po verbojmë veten ndërsa ecim drejt greminës.

Por ky realitet nuk është një fat i paracaktuar. Është thjesht pasojë e një zgjedhjeje të gabuar që vazhdojmë ta tolerojmë çdo ditë.

Udhëheqja e vërtetë nuk fillon në podiumin e konferencave. Ajo fillon në këndin e qetë të vëzhgimit. Fillon kur një drejtues ka guximin të ulet përballë të dhënave të papërpunuara dhe të thotë: Këtu po dështojmë, dhe përgjegjësia është e imja. Fillon kur ne heqim dorë nga kultura e „fasadës që shkëlqen” dhe kthejmë sytë nga dinjiteti i procesit.

Shqipëria nuk ka nevojë për më shumë drejtues që dinë të pozojnë para pasqyrës së suksesit të rremë. Ky vend ka nevojë për njerëz që nuk kanë frikë të zbresin aty ku puna është e rëndë, ku sistemi ngec dhe ku e vërteta nuk ka filtra.

Sepse në fund të ditës, kur të fiket projektori dhe të mbyllen dosjet e bukura, mbetet vetëm një pyetje që ka vlerë: A e le punën më të lehtë, më të drejtë dhe më të qartë për ata që vijnë pas teje, apo ishe thjesht një tjetër arkitekt i tymit?

A e provove?

Nëse provove diçka nga kjo ese në turnin tënd, më thuaj çfarë ndodhi. Përgjigjet që u ndihmojnë të tjerëve botohen nën ese, të anonimizuara.